Bliski Wschód kupuje OZE nie z ekologii, lecz dlatego że się opłaca. Analiza bez złudzeń

Paradoks: bogatych w ropę budują słoneczną energię — czysty biznes, nie ideologia

Arabia Saudyjska to światowy gigant produkcji ropy naftowej — około 13–14 milionów baryłek dziennie. Kraj jest synonimy ropy, bogactwa z ropy, geopolitycznego wpływu opartego na rozporządzaniu ropą.

Jednak Arabia Saudyjska ma problem, który jest ukryty z wypracowań publicznych: wewnętrznie pali 70 procent swojej ropy naftowej dla celów domowych. Elektrownie zasilane ropą generują prąd. Instalacje desalinizacji wody morskiej (konieczne dla 10 mln ludzi na pustyni) pchają te elektrownie. Klimatyzacja w lecie (temperatury 50°C+) wymaga gigantycznych ilości energii.

To oznacza: każdy baryłek ropy paliwa na elektrowni to jeden baryłek ,, stracony " z możliwości eksportu. W czasach gdy ceny ropy są wysokie (80–130 dolarów za baryłek, co się zdarza regularnie), to jest ogromny koszt alternatywny.

Arabia Saudyjska nauczyła się tej lekcji. W 2016 roku, Arabia Saudyjska wprowadził ,, Vision 2030 " — ambitny plan transformacji gospodarczej, włączając cel 50 procent energii ze źródeł odnawialnych do 2030 roku.

To nie jest z ekologicznych względów czy ,, green washing ". To jest czysty rachunek biznesowy — arbitraż ekonomiczny między wysokiej ceny ropy eksportowej a niedrogiej energii słonecznej domowej.

Rachunek: matematyka zwrotu inwestycji na słońcu

Każdy gigawat słonecznej energii produkuje rocznie około 2,000–2,500 GWh energii (w Arabii Saudyjskiej, gdzie irradiacja wynosi 5,5–7 kWh/m²/dzień — światowe top 5).

2,500 GWh rocznie = 2,5 miliardów kWh = energia równoważna spaleniu około 100,000 baryłek ropy naftowej dziennie (pamiętajcie, że 1 baryłek ropy = ~1,7 MWh energii).

100,000 baryłek dziennie = 36,5 milionów baryłek rocznie.

36,5 milionów baryłek rocznie × 100 dolarów za baryłek = 3,65 miliardów dolarów wartości ropy zaoszczędzony rocznie przez JEDEN gigawat słonecznej energii.

Arabia Saudyjska chce zainstalować 50 GW słonecznej energii do 2030 roku. To oznacza:

• Zaoszczędzenie 5 milionów baryłek dziennie (~1,8 miliarda rocznie)
• Zaoszczędzenie ~180 miliardów dolarów rocznie w możliwościach eksportu

To nie są subsydia — to są bezpośrednie przychody z ,, zysku " z niepalenia ropy w domu.

Projekty: Al Dhafra i Al Shuqaiq — światowe rekordy w LCOE

Al Dhafra: 2,1 GW za 1,35 centa/kWh

Al Dhafra to projekt słoneczny o mocy 2,1 GW zainstalowanej w Zjednoczonych Emiratach Arabskich (Abu Dhabi, która jest sąsiadką Arabii Saudyjskiej). Projekt jest konsorcjum między Emirati Investments Authority (państwowy fundusz majątkowy) i Masdar (Abu Dhabi renewable energy company).

Cena: 1,35 centa za kilowatogodzinę (LCOE — levelized cost of electricity). To jest najniższy koszt słonecznej energii na świecie — nawet niższy niż hidroelektrownia czy nowe elektrownie wiatrowe.

Dla porównania:

• Słoneczna energia w Niemczech: 5–7 centów/kWh
• Słoneczna energia w Polsce: 3–4 centów/kWh (na dobrych lokalizacjach)
• Słoneczna energia w Abu Dhabi: 1,35 centów/kWh

Abu Dhabi produkuje taniej niż cała Europa razem — o faktor 3–5.

Dlaczego? Irradiacja (6–7 kWh/m²/dzień), brak opadów deszczu (nie trzeba czyszczać paneli), ziemia bardzo tania (pustynia), brak regulatory przeszkód (rząd decyduje, panele są budowane), tanie finansowanie (emirati sovereign wealth funds pożyczają pieniądze do siebie za zero procent rzeczywistych kosztów).

Al Shuqaiq: 1,04 centa/kWh — nowy świat rekord

Al Shuqaiq to projekt na południu Arabii Saudyjskiej (Tabuk region). Faza 3 (zainstalowana w 2023) osiągnęła LCOE 1,04 centa za kilowatogodzinę — to jest nowy świat rekord wciąż.

To oznacza: elektryczność z słońca w Arabii Saudyjskiej kosztuje 1/10 ceny węgla w Niemczech (10–12 centów). To zmienia wszystko dla ekonomiki energii na Bliskim Wschodzie.

Zielony wodór: następny krok — produkcja paliwa w pustyni

Następny krok dla Arabii Saudyjskiej to ,, zielony wodór ". NEOM, megaprojekt w północno-zachodniej Arabii Saudyjskiej (nad Morzem Czerwonym, tuż poza Al Ula), ma plan produkować 600 ton zielonego wodoru dziennie do 2030 roku.

Zielony wodór to wodór produkowany poprzez elektrolizę wody, zasilany ze słonecznej energii (lub wiatrowej). Wodór może być:

• Eksportowany do Europy jako paliwo transportowe (dla samochodów, autobusów)
• Używany do syntezy chemicznych (amoniaku do nawozów)
• Paliwo dla elektrowni, gdy słońce nie świeci

Koszt: przy cenie słonecznej energii 1–2 centy, zielony wodór może kosztować 1–3 dolary na kilogram (w zależności od elektrolizera efficiency — 65–75 procent). Dla porównania, szary wodór (z gazu naturalnego) kosztuje 1,5–2 dolary/kg dzisiaj.

Arabia Saudyjska widzi to jako nowy biznes dla przyszłości: zamiast sprzedawać ropę (surowiec, który będzie wkrótce niemodny), będzie sprzedawać zielony wodór (paliwo przyszłości). To jest ,, strategic shift " — zmiana z business model ,, surowce " na ,, energia ".

Egipt: od Benban do Suez Canal Green Corridor — zielona logistyka

Egipt również inwestuje w słoneczną energię, ale bardzie strategicznie. Benban (1,65 GW) jest już zainstalowany (od 2020).

Następnym projektem jest ,, Suez Canal Green Corridor " — plan elektryfikowania transportu przez Kanał Sueski za pomocą zielonej energii. Statki zasilane zielonym wodorem lub elektrycznością mogą być elektrofilowane, to jest nowy standard.

Egipt widzi OZE nie tylko jako energia do domu czy przemysłu, ale jako towar eksportowy — turystyka ,, zielona ", paliwo ,, zielone ", elektronika ,, zielona ". To jest całościowy shift w myśleniu.

Finansowanie: suwerenne funduzy majątkowe — super cheap capital

Te projekty (Al Dhafra, Al Shuqaiq, NEOM) są finansowane głównie przez emirackie i saudyjskie suwerenne fundusze majątkowe:

• Abu Dhabi Investment Authority (ADIA) — największy sovereign wealth fund na świecie, ~1,6 bilionów dolarów
• Saudi Public Investment Fund (PIF) — ~925 miliardów dolarów
• Saudi Aramco (state-owned oil company) — ~200 miliardów dolarów

Te fundusze mają dostęp do kapitału po bardzo niskich cenach. Mogą sobie pozwolić na długoterminowe inwestycje (20–30 lat zwrotu), które prywatny sektor nie może. Mogą sobie pozwolić na 2–3 procent zwrotu (gdy koszty kapitału są prawie zero) — dla porównania, prywatny investor oczekuje 10–15 procent zwrotu.

To daje Bliski Wschód znaczną konkurencyjną przewagę. Mogą budować słoneczną energię taniej niż ktokolwiek inny — Chiny włączone.

Implikacje: rynki energetyczne globalnie się zmienią

Kiedy Bliski Wschód ma tanią energię słoneczną (1–2 centy) i może produkować zielony wodór (1–3 dolary/kg), to fundamentalnie zmienia globalne rynki energii i strukturę handlu międzynarodowego.

Data center (Meta, Google, Microsoft) mogą się przenieść z Teksasu do Abu Dhabi. Fabryki chemiczne mogą się przenieść z Niemiec do Arabii Saudyjskiej. Transport może być napędzany zielonym wodorem z Bliskiego Wschodu.

Europa, Polska, Chin — wszyscy będą importować zielony wodór z Bliskiego Wschodu, zamiast produkować go lokalnie (bo nie mogą konkurować na cenie).

Co to oznacza dla Polski?

1. Polska nie będzie producentem zielonego wodoru na eksport. Polska ma zbyt drogą energię (6–8 centów dla nowych projektów OZE) w porównaniu z Bliskim Wschodem (1–2 centy). Polska powinna być importerem zielonego wodoru.

2. Polska powinna przygotować się na import zielonego wodoru. Polska powinna budować infrastrukturę do przechowywania i transportu wodoru. Rurociągi wodoru mogą być zbudowane z Bliskiego Wschodu do Europy (przez Turcję, Bałkany).

3. Polska powinna być gotowa na zmianę globalnej logistyki energii. Jeśli Bliski Wschód produkuje taniej, może się okazać, że lokalna produkcja OZE w Polsce będzie subsydiowana, a nie konkurencyjna. Polska powinna zaakceptować tę rzeczywistość i planować na niej basis.

4. Polska powinna wspierać polskie firmy inwestujące w Bliskim Wschodzie. Polska może oferować ,, hard skills " — inżynierię, montaż, serwis, cybersecurity dla słonecznych projektów w Bliskim Wschodzie. To będzie źródłem przychodów dla polskiego sektora technologicznego i inżynierii.

Polska musi przygotować się na zielony wodór z Bliskiego Wschodu

Zielony wodór z Bliskiego Wschodu będzie dużo tańszy niż polska produkcja. Polska powinna przygotować się na import — infrastruktura przechowywania, rurociągi, stacje tankowania. To będzie handel przyszłości.