Ponad 120 mld zł z ETS2 na modernizację Polski. Organizacje apelują o jasny plan wydatkowania

124 mld zł na stole. Kluczowe będą priorytety i tempo decyzji

Polska może otrzymać do 2032 roku około 124 mld zł z nowego systemu ETS2 oraz Społecznego Funduszu Klimatycznego. Z najnowszej analizy Instytutu Reform wynika, że to skala środków, która może realnie przyspieszyć modernizację budynków, wesprzeć niskoemisyjny transport i ograniczyć koszty energii dla gospodarstw domowych. Jednocześnie 19 organizacji społecznych i branżowych apeluje do premiera o szybkie domknięcie prac nad Planem Społeczno-Klimatycznym (PSK) i jasne reguły wydatkowania pieniędzy.

Co obejmie ETS2 i dlaczego to ważne dla obywateli

ETS2 ma objąć emisje CO2 z budynków, transportu drogowego i części małych przedsiębiorstw. W praktyce oznacza to presję na wyższe koszty paliw kopalnych, ale też nowe, znaczące środki publiczne, które mogą amortyzować skutki zmian. Eksperci podkreślają, że bez dobrze zaprojektowanych mechanizmów wsparcia najbardziej narażone będą gospodarstwa o niższych dochodach, zwłaszcza ogrzewające domy węglem.

Skąd 124 mld zł: dwa główne strumienie finansowania

Szacunek obejmuje ok. 48 mld zł ze Społecznego Funduszu Klimatycznego oraz nawet 76 mld zł z krajowych aukcji uprawnień do emisji. Część wpływów z ETS2 mogłaby zostać przeznaczona na wkład własny do PSK - około 16 mld zł - co otworzyłoby pełny dostęp do środków unijnych. To dlatego organizacje apelują o szybkie decyzje: bez sprawnego przygotowania krajowej architektury finansowania część potencjału może zostać niewykorzystana.

Jeden budżet, wiele możliwych scenariuszy

Analiza wskazuje, że państwo ma szeroką swobodę projektowania instrumentów: od inwestycji infrastrukturalnych i rozwoju transportu zbiorowego, po dopłaty bezpośrednio obniżające rachunki. Nie da się jednak jednocześnie maksymalizować wszystkich celów. Dlatego kluczowe jest wskazanie priorytetów: czy większy nacisk kładziemy na osłony krótkoterminowe, czy na trwałe inwestycje obniżające koszty energii i transportu w dłuższym horyzoncie.

Ryzyko ubóstwa energetycznego i transportowego

Eksperci zwracają uwagę, że skutki ETS2 najmocniej odczują regiony o słabej ofercie transportu publicznego oraz gospodarstwa domowe zależne od paliw kopalnych. Dlatego środki z funduszy klimatycznych powinny być kierowane tam, gdzie tworzą trwałe alternatywy - termomodernizacja budynków, poprawa efektywności energetycznej, dostępny transport i mechanizmy ochrony dla grup najbardziej narażonych.

Transparentność wydatków jako warunek skuteczności

Organizacje podnoszą także problem przejrzystości. Brak czytelnych zasad wydatkowania wpływów z ETS w poprzednich latach prowadził do rozproszenia środków i osłabiał efekt modernizacyjny. Jedną z rekomendacji raportu jest utworzenie dedykowanego funduszu transformacji energetycznej, który łączyłby przychody z ETS i ETS2 oraz finansował długofalowe programy inwestycyjne.

Wniosek: Polska ma historyczną szansę, ale okno decyzyjne się zawęża

Skala dostępnych pieniędzy jest bezprecedensowa, lecz powodzenie zależy od jakości polityki publicznej. Priorytety, harmonogram i transparentne reguły podziału środków przesądzą o tym, czy ETS2 stanie się impulsem rozwojowym, czy tylko krótkoterminowym instrumentem łagodzenia kosztów. Najbliższe decyzje rządu wokół PSK będą kluczowe dla kierunku transformacji w najbliższej dekadzie.

Źródło: PAP MediaRoom / Fundacja Instytut Reform.